Het dagboek van M. Mischa Harmeijer
La Mézière, dinsdag 17 november 2026. Een dinsdagavond, niet ver van Rennes.
Die avond kregen wij een les over schuldgevoel. Over het gewicht dat het in een lichaam legt, en over wat het in een leven verwoest. Een schuldgevoel dat een mens kan vernietigen, zijn gedachten, zijn werkelijkheid. En dat enorme gewicht wordt door een man en door een vrouw niet op dezelfde manier gedragen.
De avond verloopt zoals het hoort. De inleiding, en het begint. Dan, na de zesde persoon, gaat mijn toestand achteruit. Een diepe droefheid, die neerdaalt en zich vestigt. Onaangename gewaarwordingen. Pijn laag in mijn rug. En woorden die er niet uit komen — en niet alleen woorden: pijn die er niet uit komt, en die zich opstapelt, jaar na jaar. En het is het lichaam dat haar draagt.
De verbinding met het leven van deze meneer wordt mij steeds duidelijker. En hij heeft nog niet tegen mij gesproken. Geen woord. Ik ben degene die spreekt, en die onophoudelijk loopt.
En plotseling wend ik mij tot hem.
"U kunt niet spreken. Omdat u dingen hebt gezien, en men u niet heeft laten spreken. Spreken is hard geworden, ingewikkeld, onmogelijk. En de schuld die dat maakt, verwoest uw lichaam. Spreek, meneer! Spreek, stap voor stap! Spreek met uw vrouw over wat u voelt: uw vreugde, uw angsten, uw hoop, uw verdriet, uw gemoedstoestand. Als u niet spreekt, begrijpt men u niet. En uw vrouw, zij geeft u de mogelijkheid om te spreken. Zij wacht al jaren. En als zij wacht, is dat uit liefde: het enige wat zij zou willen, is dat u begint te spreken."
De meneer en zijn dame zijn vol emoties. En de meneer begint te zeggen: "Ik heb mijn moeder in pijn gezien, en ik heb niets voor haar gedaan. Ik heb niets voor haar gedaan."
Zijn moeder kon ook niet spreken. Verlamd van angst. En hij kon niet spreken. Door de droefheid van slachtoffer te zijn geweest. Van zijn moeder aangevallen, mishandeld te hebben gezien. En van een kind te zijn geweest dat niets kon doen. Een kind kan niets doen. Vandaag is hij een man, en hij loopt nog steeds met dat schuldgevoel — het schuldgevoel dat hem belet te spreken, dat hem belet zijn zinnen te vormen.
En die avond, in die prachtige avond, voor iedereen, heeft het universum hem laten spreken. Wij hebben allemaal geluisterd, vol emotie. De woorden kwamen moeilijk uit zijn mond. Een immense droefheid, die hij niet in de hand had. Tranen, heel veel tranen. Maar hij heeft gesproken. Voor mensen. Na al die jaren heeft hij gesproken.
Zijn vrouw weent zoals hij. Van vreugde, van verdriet, van bevrijding.
En ik draag hem op om hardop te zeggen dat hij het verleden moet laten, want het verleden is voorbij. Zijn overleden moeder neemt hem niets kwalijk: hij was een kind, haar kind. En het enige wat hij kan doen, nu meteen, is vergeten, en gelukkig zijn. Want als mama kijkt, wil zij haar kind gelukkig, liever dan hem te zien blijven in een schuldgevoel over iets waartegen zij hem zelf niet in staat was te beschermen.
Die avond, voor ons, met ons, heeft hij zich bevrijd. Hij heeft een initiatie aan zichzelf gedaan, om vooruit te gaan.
De zaal was stil. Wij hebben die les allemaal gevoeld. En wanneer ik mijn woorden beëindig, hebben wij voor deze meneer geapplaudisseerd, en voor zijn moed.
En dames en heren die deze tekst lezen: dat is het doel van een publieke avond. Samen, verbonden met een bron, om te begrijpen, en om in vertrouwen vooruit te gaan. Niets meer.
Mischa Harmeijer